Στις αχανείς και συχνά αινιγματικές εκτάσεις του TikTok και άλλων κοινωνικών δικτύων, μια νέα τάση με το όνομα “Chinamaxxing” έχει αναδειχθεί, ως ένα από τα πιο ενδιαφέροντα πολιτισμικά φαινόμενα της εποχής . Νέοι από τη Δύση, κυρίως της Gen Z, ανακοινώνουν ειρωνικά ή και με γνήσιο θαυμασμό ότι «διανύουν μια πολύ κινεζική περίοδο στη ζωή τους». Υιοθετούν συνήθειες όπως η κατανάλωση ζεστού νερού, η εξάσκηση στο τάι τσι, η αγάπη για το hot pot, και το χαρακτηριστικό αθλητικό μπουφάν της Adidas που παραπέμπει σε μια ρετρό κινεζική αισθητική. Επιφανειακά, θα μπορούσε να εκληφθεί ως άλλη μια εφήμερη διαδικτυακή μόδα. Ωστόσο, μια βαθύτερη ανάλυση αποκαλύπτει ότι το “Chinamaxxing” δεν είναι απλώς ένα meme, αλλά ένας ισχυρός δείκτης των ισχυρών μετατοπίσεων που συντελούνται στην παγκόσμια γεωπολιτισμική σκακιέρα, σηματοδοτώντας μια κρίση ταυτότητας στη Δύση και την αναδιαμόρφωση της παγκόσμιας ήπιας ισχύος στην αντιπαράθεση μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας.
Για αιώνες, η δυτική οπτική διαμόρφωνε την αντίληψη για την Ασία, ορίζοντας τι ήταν «όμορφο» και τι «οπισθοδρομικό», τι ήταν «εκλεπτυσμένο» και τι «φτηνό». Αυτή η πολιτισμική ιεραρχία, που τοποθετούσε την κινεζική κουλτούρα – από τη γαστρονομία μέχρι τις αισθητικές αξίες – σε κατώτερη θέση, δεν επηρέαζε μόνο το πώς οι άλλοι έβλεπαν τους Ασιάτες, αλλά και το πώς οι ίδιοι έβλεπαν τον εαυτό τους. Το “Chinamaxxing” αντιπροσωπεύει μια ιστορική ρωγμή σε αυτή την ιεραρχία. Το εκκρεμές φαίνεται να κινείται από την απόρριψη και τη Σινοφοβία, που εντάθηκε δραματικά κατά την περίοδο της πανδημίας, προς την εξιδανίκευση και τον θαυμασμό. Για πρώτη φορά, η κινεζική κουλτούρα δεν προβάλλεται μόνο ως εξωτική ή απειλητική, αλλά ως κάτι επιθυμητό, ως ένας τρόπος ζωής που αξίζει να υιοθετηθεί.
Το πιο σημαντικό στοιχείο αυτής της τάσης είναι η προέλευσή της. Σε αντίθεση με την άνοδο της παγκόσμιας επιρροής της Κορέας (K-pop, K-drama), που υπήρξε σε μεγάλο βαθμό ενορχηστρωμένη και υποστηριγμένη από κρατικούς μηχανισμούς, το “Chinamaxxing” είναι ένα φαινόμενο από τη βάση προς την κορυφή. Δεν προέρχεται από τα επίσημα προπαγανδιστικά κανάλια του Πεκίνου, αλλά αναδύεται οργανικά μέσα από την καθημερινή ζωή και το χιούμορ της Gen Z στο TikTok. Κινέζοι δημιουργοί περιεχομένου δεν «ερμηνεύουν» την Κίνα για ένα δυτικό κοινό, απλώς μοιράζονται στιγμές της ζωής τους, από το πρωινό τους μέχρι τις τελετουργίες ευεξίας. Αυτή η αυθεντικότητα είναι που προσδίδει στην τάση τη δύναμη της. Δεν πρόκειται για ιδεολογία, αλλά για την εξανθρώπιση μιας ολόκληρης κουλτούρας που για δεκαετίες παρουσιαζόταν στο δυτικό φαντασιακό ως μια αφηρημένη οντότητα: μια αγορά, ένα εργοστάσιο, μια απειλή. Σήμερα, αυτές οι μικρο-πράξεις ενσυναίσθησης, που ξεκινούν από ένα γεύμα ή μια συνήθεια, αρχίζουν να μαλακώνουν τις σκληρές γραμμές της γεωπολιτικής αντιπαράθεσης.
Η αιτία πίσω από την άνθηση του “Chinamaxxing” είναι εξίσου αποκαλυπτική με την ίδια την τάση. Το φαινόμενο τροφοδοτείται από μια βαθιά απογοήτευση και έναν κυνισμό της νέας γενιάς στη Δύση απέναντι στις ίδιες της τις κοινωνίες. Σε μια εποχή που οι ΗΠΑ και ο δυτικός κόσμος προβάλλονται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ως ένας προβληματικός και παθογενής χώρος – γεμάτος πολιτική αστάθεια, οικονομική ανασφάλεια, κοινωνική πόλωση και ψυχική κρίση – η Κίνα, ακόμα και στην εξιδανικευμένη της εκδοχή, μετατρέπεται σε οθόνη προβολής ελπίδων και αναζήτησης εναλλακτικών. Η σταθερότητα, η έμφαση στην κοινότητα, η αίσθηση της συνέχειας και η προσέγγιση της ευεξίας ως συντήρηση αντί για βελτιστοποίηση, προσφέρουν σύμβολα συνοχής που μοιάζουν να έχουν χαθεί στη Δύση. Όπως σημειώνουν πολιτικοί αναλυτές, όταν μόλις το 41% της Gen Z δηλώνει περήφανο που είναι Αμερικανοί, η υιοθέτηση μιας «κινεζικής ταυτότητας», έστω και ως αστείο, γίνεται μια ανατρεπτική πράξη απόρριψης της δικής τους πατρίδας και αναζήτησης νοήματος αλλού. Αυτή η προβολή φαντασιώσεων σε μια «καλύτερη Κίνα» δεν είναι πρωτοφανής. Έχει ιστορικές ρίζες που φτάνουν μέχρι το φαινόμενο της “Chinoiserie” του 17ου αιώνα, όταν Ευρωπαίοι φιλόσοφοι και αριστοκράτες, απογοητευμένοι από τους πολέμους και τη διαφθορά στην Ευρώπη, εξιδανίκευαν την Κίνα ως ένα βασίλειο σοφίας και ηθικής.
Ωστόσο, η εικόνα συμπληρώνεται από ένα εξίσου ισχυρό, αν και πολύ πιο σκοτεινό, αντικατοπτρικό φαινόμενο που αναπτύσσεται ταυτόχρονα στα κινεζικά μέσα κοινωνικής δικτύωσης: η τάση του “The Kill Line”. Πρόκειται για μια ζοφερή, παιχνιδοποιημένη αφήγηση που επικεντρώνεται στις πιο βίαιες και δυσλειτουργικές πτυχές της αμερικανικής κοινωνίας: η φτώχεια, το χρέος από ιατρικές δαπάνες, η εγκληματικότητα και η συστημική κατάρρευση. Οι χρήστες περιγράφουν την Αμερική ως ένα δυστοπικό μέρος όπου η επιβίωση είναι αβέβαιη.
Το “Chinamaxxing” και το “The Kill Line” μοιάζουν με αντίθετες δυνάμεις – το ένα εξιδανικεύει την Κίνα, το άλλο δαιμονοποιεί την Αμερική – αλλά στην πραγματικότητα, είναι οι δύο όψεις του ίδιου νομίσματος. Και οι δύο τάσεις χρησιμοποιούν την «άλλη» χώρα ως καθρέφτη για να διαχειριστούν εγχώριες ανησυχίες. Και οι δύο ευδοκιμούν μέσα από την υπεραπλούστευση, την υπερβολή και τις συμβολικές αντιθέσεις, καθώς η απόχρωση και η πολυπλοκότητα σπάνια γίνονται viral. Αυτό που αποκαλύπτουν είναι λιγότερα για την πραγματική κατάσταση σε κάθε χώρα και περισσότερα για τη δύναμη του διαδικτυακού αφηγήματος να διαμορφώνει την αντίληψη σε πραγματικό χρόνο, μετατρέποντας τη μία χώρα σε ουτοπία προς μίμηση και την άλλη σε δυστοπία προς αποφυγή.
Οι γεωπολιτικές προεκτάσεις αυτής της διπλής πολιτισμικής δυναμικής είναι βαθιές. Πρώτον, το “Chinamaxxing”, ακόμα και ως μη ενορχηστρωμένο, λειτουργεί προς όφελος της κινεζικής μαλακής ισχύος. Αποδομεί την παλιά ιεραρχία της γεύσης και της αισθητικής, καθιστώντας την κινεζική κουλτούρα «φιλόδοξη» για τη δυτική νεολαία. Δημιουργεί μια γενιά Αμερικανών και Ευρωπαίων που είναι εκ φύσεως πιο δεκτικοί στην κινεζική επιρροή και πιο επικριτικοί απέναντι στις δικές τους κυβερνήσεις. Η ειρωνική υιοθέτηση του όρου «ο αμερικανικός αιώνας της ταπείνωσης» από τους οπαδούς της τάσης, μια αναστροφή του ιστορικού «αιώνα της ταπείνωσης» της Κίνας, είναι ενδεικτική αυτής της ψυχολογικής μετατόπισης.
Δεύτερον, το φαινόμενο του “The Kill Line”, αν και εστιάζει σε υπαρκτά προβλήματα της αμερικανικής κοινωνίας, τα διογκώνει και τα οπλίζει ως εργαλείο προπαγάνδας στα χέρια του Πεκίνου, ενισχύοντας τον εθνικισμό στο εσωτερικό της Κίνας και παρουσιάζοντας το κινεζικό μοντέλο διακυβέρνησης ως ανώτερο και ασφαλέστερο.
Συμπερασματικά, δεν βρισκόμαστε μπροστά σε μια απλή πολιτισμική ανταλλαγή. Αυτές οι ψηφιακές τάσεις είναι το νέο πεδίο μάχης της ήπιας ισχύος. Δεν πρόκειται για το αν η Κίνα «κερδίζει» και η Αμερική «χάνει» τον πολιτισμικό πόλεμο με όρους μηδενικού αθροίσματος. Πρόκειται για κάτι πιο σύνθετο: τον κατακερματισμό της αδιαμφισβήτητης δυτικής πολιτισμικής ηγεμονίας και τη γέννηση μιας νέας, πολωμένης, αλλά ταυτόχρονα πιο πολυπολικής παγκόσμιας συζήτησης. Το “Chinamaxxing” και το “The Kill Line” είναι ταυτόχρονα σύμπτωμα και καταλύτης αυτής της μετάβασης. Είναι η απόδειξη ότι σε έναν κόσμο όπου οι νέοι αναζητούν συνοχή, φροντίδα και ταυτότητα, τα ψηφιακά αφηγήματα, γεννημένα μέσα από την ειρωνεία και το άγχος, έχουν τη δύναμη να αναδιαμορφώσουν αθόρυβα τις μακρο-δυναμικές της παγκόσμιας ισχύος και αντίληψης, ένα meme, μια συνήθεια και μια στιγμή περιέργειας, τη κάθε φορά. Η τελική έκβαση αυτής της πολιτισμικής ζύμωσης παραμένει αβέβαιη, αλλά το σίγουρο είναι ότι η συζήτηση για την παγκόσμια τάξη του 21ου αιώνα έχει ήδη αλλάξει.
