Τεχνητή νοημοσύνη και ευρωπαϊκή ισχύς

Η γεωπολιτική σημασία της τεχνητής νοημοσύνης δεν εξαντλείται στο ποιος διαθέτει τα ισχυρότερα μοντέλα. Εξαρτάται επίσης από το ποιος ελέγχει την υπολογιστική ισχύ, τις υπηρεσίες νέφους και τους όρους πρόσβασης στα δεδομένα. Για την Ευρωπαϊκή Ένωση, το κρίσιμο ερώτημα είναι αν μπορεί να μετατρέψει το μέγεθος της αγοράς της και τη ρυθμιστική της επιρροή, σε ικανότητα δράσης υπό πίεση. Η δυνατότητα να ορίζει κανόνες για όσους δραστηριοποιούνται στην ευρωπαϊκή αγορά, δεν συνεπάγεται ότι μπορεί να εξασφαλίζει τη συνέχεια κρίσιμων υπηρεσιών όταν μεταβάλλονται οι εμπορικοί όροι, το νομικό καθεστώς, ή οι προτεραιότητες ενός εξωτερικού εταίρου. Εκεί βρίσκεται η γεωοικονομική διάσταση της ευρωπαϊκής ασφάλειας.

ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΚΟΒΟΥΛΗ ΧΡΗΣΗ ΣΤΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΕΞΑΡΤΗΣΗ

Η κακόβουλη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης, η τεχνολογική εξάρτηση και η απώλεια στρατηγικής αυτονομίας είναι διαφορετικά φαινόμενα. Η πρώτη αφορά εσκεμμένες επιβλαβείς ενέργειες, όπως μια εκστρατεία παραπλάνησης με συνθετικό υλικό. Η δεύτερη αφορά τη δυσκολία διατήρησης μιας λειτουργίας χωρίς συγκεκριμένη υποδομή, υπηρεσία ή προμηθευτή. Η τρίτη αφορά το αποτέλεσμα, όταν μια δημόσια αρχή ή ένα κράτος δεν μπορεί πλέον να εφαρμόσει μια απόφαση με αποδεκτό κόστος και στον απαιτούμενο χρόνο. Μια εξάρτηση μπορεί να παραμένει διαχειρίσιμη για χρόνια, χωρίς να αξιοποιηθεί καταναγκαστικά. Αντίστροφα, μια μεμονωμένη επιχείρηση παραπλάνησης μπορεί να αποκτήσει στρατηγική σημασία, εφόσον επηρεάσει μια κρίσιμη απόφαση. Ούτε η διάρκεια ούτε η τεχνική πολυπλοκότητα αρκούν για να προσδιορίσουν το επίπεδο της απειλής.

Το γεωοικονομικό ζήτημα ανακύπτει όταν η αλληλεξάρτηση είναι ασύμμετρη. Ένας πάροχος μπορεί να χάσει έναν πελάτη με μικρότερη ζημία από εκείνη που θα υποστεί ο πελάτης, αν χάσει την υπηρεσία. Αν μάλιστα η μεταφορά δεδομένων, εφαρμογών και διαδικασιών σε άλλη υποδομή είναι δυσχερής, η τυπική δυνατότητα αλλαγής προμηθευτή δεν συνιστά πραγματική εναλλακτική. Το ίδιο κριτήριο ισχύει για τη γεωχωρική πληροφόρηση, στο βαθμό που η δυνατότητα μιας ξένης δύναμης να παρακολουθεί μια επικράτεια δεν ισοδυναμεί με απώλεια κυριαρχίας. Η ασυμμετρία αποκτά στρατηγικό βάρος, όταν το κράτος που παρακολουθείται, δεν μπορεί να σχηματίσει ανεξάρτητη εικόνα της κατάστασης και εξαρτά κρίσιμες αποφάσεις από πληροφορίες, που άλλοι μπορούν να παρακρατήσουν, ή να διαθέσουν επιλεκτικά.

Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΑΓΟΡΑ ΩΣ ΠΗΓΗ ΙΣΧΥΟΣ

Η ρυθμιστική ισχύς της ΕΕ δεν είναι υποκατάστατο της βιομηχανικής ικανότητας, αλλά μπορεί να συμβάλει στην ανάπτυξη της. Η ευρωπαϊκή ζήτηση μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να τεθούν όροι στις δημόσιες προμήθειες. Αυτοί αφορούν τη δυνατότητα μεταφοράς δεδομένων και εφαρμογών, ανεξάρτητο έλεγχο συμμόρφωσης και δοκιμασμένο σχέδιο συνέχειας σε περίπτωση διακοπής. Κριτήριο δεν πρέπει να είναι μόνο η εθνικότητα του παρόχου. Μια ευρωπαϊκή εταιρεία που εξαρτάται από μία αναντικατάστατη εξωτερική υποδομή, δεν εγγυάται αυτονομία. Αντίστοιχα, η συμμετοχή μη ευρωπαϊκού παρόχου δεν συνεπάγεται απώλεια ελέγχου, εφόσον η δημόσια αρχή διαθέτει ελέγξιμες εγγυήσεις και εφαρμόσιμη δυνατότητα μετάβασης. Η πολιτική προμηθειών αποκτά στρατηγική αξία όταν δημιουργεί εναλλακτικές, εκεί όπου η αγορά από μόνη της δεν τις εξασφαλίζει.

Τα παραδείγματα του Gaia-X και του γαλλικού Health Data Hub θέτουν δύο διαφορετικά ερωτήματα. Στο Gaia-X, το ζητούμενο είναι αν ένα πλαίσιο διακυβέρνησης και διαλειτουργικότητας μπορεί να περιορίζει τον εγκλωβισμό σε συγκεκριμένους παρόχους, ενώ επιτρέπει τη συμμετοχή τους. Στο Health Data Hub, το βάρος πέφτει στην εφαρμογή, δηλαδή υπό ποιους όρους μια δημόσια αρχή διατηρεί τον έλεγχο ευαίσθητων δεδομένων και μπορεί να αλλάξει υποδομή χωρίς, να διακόψει τη λειτουργία της. Το πρώτο παράδειγμα αφορά τον σχεδιασμό μιας αγοράς, το δεύτερο, τη διαχείριση μιας συγκεκριμένης εξάρτησης. Η χρησιμότητα τους δεν είναι ότι αποδεικνύουν εκ των προτέρων αποτυχία, αλλά ότι υποδεικνύουν τι πρέπει να ελεγχθεί, ποιος αποφασίζει, υπό ποια δικαιοδοσία και με ποιο κόστος εξόδου

Η ΓΑΛΛΟΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΑΠΟΚΛΙΣΗ ΚΑΙ ΤΟ ΖΗΤΗΜΑ ΤΩΝ ΣΥΜΜΑΧΙΩΝ

Η γαλλική έμφαση στη στρατηγική αυτονομία και η γερμανική έμφαση στη βιομηχανική ανταγωνιστικότητα, φωτίζουν ένα πραγματικό δίλημμα. Πόσο κόστος είναι διατεθειμένη να αναλάβει η Ευρώπη για να διατηρεί εναλλακτικές που ενδέχεται να χρειαστεί μόνο σε περίοδο κρίσης; Οι δύο προσεγγίσεις, ωστόσο, δεν είναι ασύμβατες. Η ενίσχυση της ευρωπαϊκής παραγωγικής βάσης μπορεί να υπηρετεί τόσο την ανταγωνιστικότητα όσο και την ασφάλεια εφοδιασμού. Παράλληλα, οι συνεργασίες γαλλικών φορέων με αμερικανικές επιχειρήσεις, δείχνουν ότι η διακήρυξη της αυτονομίας δεν καταργεί τους περιορισμούς της αγοράς. Για να αποδοθεί μια ευρωπαϊκή αδυναμία στη γαλλογερμανική απόκλιση, πρέπει να εντοπιστεί συγκεκριμένη απόφαση και να αποδειχθεί ότι η διαφωνία άλλαξε την έκβασή της.

Το ίδιο ισχύει για τη σχέση με τις Ηνωμένες Πολιτείες και το ΝΑΤΟ. Η μείωση μιας μονόπλευρης τεχνολογικής εξάρτησης, δεν προϋποθέτει πολιτική μη ευθυγράμμιση. Η ΕΕ μπορεί να επιδιώκει μεγαλύτερη αυτονομία εντός των υφιστάμενων συμμαχιών, να διαφοροποιεί συνεργασίες ανά τεχνολογικό τομέα ή να αναπτύσσει κοινές ευρωπαϊκές δυνατότητες όπου το κόστος υπερβαίνει τις δυνατότητες ενός κράτους. Καθεμία από αυτές τις επιλογές πρέπει να αξιολογείται με βάση τον χρόνο υλοποίησης, το κόστος υποκατάστασης και την ανθεκτικότητα σε εξωτερική πίεση. Αντίστοιχα, η πολυπολικότητα δεν εγγυάται πολυμερή συνεργασία. Ο διάλογος με ανταγωνιστικές δυνάμεις έχει αξία όταν καταλήγει σε συγκεκριμένες δεσμεύσεις, όπως διαδικασίες επικοινωνίας σε κρίση, και όχι απλώς επειδή διευρύνει τον κύκλο των συνομιλητών.

ΜΙΑ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΤΗΡΗΣΗ ΕΠΙΛΟΓΩΝ

Η ευρωπαϊκή προτεραιότητα δεν πρέπει να είναι η αυτάρκεια σε κάθε κρίκο της αλυσίδας αξίας της τεχνητής νοημοσύνης. Πρέπει να είναι ο εντοπισμός εκείνων των εξαρτήσεων που, αν διακοπούν ή αξιοποιηθούν ως μοχλός πίεσης, μπορούν να παραλύσουν κρίσιμες λειτουργίες ή να περιορίσουν την ελευθερία πολιτικής απόφασης. Σε εθνικό επίπεδο, αυτό σημαίνει καταγραφή των κρίσιμων υπηρεσιών και δοκιμές μετάβασης σε εναλλακτικές υποδομές. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, σημαίνει συγκέντρωση της ζήτησης για κοινές επενδύσεις και προμήθειες όπου ο κατακερματισμός αποδυναμώνει τη διαπραγματευτική θέση των κρατών. Σε διεθνές επίπεδο, σημαίνει διαφοροποίηση συνεργασιών χωρίς μεταφορά ολόκληρης της εξάρτησης από έναν εταίρο σε άλλον.

Το τελικό μέτρο της ευρωπαϊκής ισχύος δεν είναι πόσοι κανόνες θεσπίζονται ούτε πόσες υπηρεσίες φέρουν ευρωπαϊκή επωνυμία. Είναι αν, όταν ένας πάροχος αλλάζει τους όρους πρόσβασης ή μια γεωπολιτική κρίση περιορίζει τη συνεργασία, η Ευρώπη μπορεί να συνεχίσει να λειτουργεί και να αποφασίζει. Η ρύθμιση, η βιομηχανική πολιτική και οι συμμαχίες υπηρετούν τον ίδιο στρατηγικό σκοπό μόνο όταν διευρύνουν αυτό το περιθώριο επιλογής.

Geoeurope: H ομάδα της γεωοικονομίας
+ posts