Η απόκλιση των αναπτυξιακών μοντέλων ΗΠΑ και Κίνας έχει πλέον καταστεί βαθιά και συστημική, διαπερνώντας κρίσιμους τομείς όπως η τεχνητή νοημοσύνη, τα κρυπτονομίσματα, η γεωπολιτική αρχιτεκτονική και η ενεργειακή μετάβαση. Ο κόσμος εισέρχεται σε περίοδο όπου οι δύο χώρες δεν ανταγωνίζονται απλώς με διαφορετικά εργαλεία, αλλά εκπροσωπούν εναλλακτικά μοντέλα προόδου, ισχύος και οργάνωσης των αγορών.
Σημείο καμπής υπήρξε η συνάντηση στο Μπουσάν μεταξύ Σι Τζινπίνγκ και Ντόναλντ Τραμπ, η οποία παρότι αρχικά υποβαθμίστηκε ως μια ακόμη εμπορική εκεχειρία, στην ουσία πιστοποίησε πως η Κίνα μπορεί να συνομιλεί με τις ΗΠΑ επί ίσοις όροις, με τάση μάλιστα ανατροπής του ισοζυγίου ισχύος. Προηγήθηκε κλιμάκωση: ο Τραμπ επέβαλε δασμούς άνω του 140% σε κινεζικά προϊόντα, υπολογίζοντας ότι το Πεκίνο θα υποχωρήσει. Όμως η κινεζική πλευρά αξιοποίησε εργαλεία μεγάλης στρατηγικής ισχύος—την οιονεί μονοπωλιακή θέση στις σπάνιες γαίες και τους μαγνήτες, την καθοριστική συμμετοχή της στις φαρμακευτικές εφοδιαστικές αλυσίδες των ΗΠΑ, αλλά και την κρίσιμη συμβολή της στο χαμηλό κόστος καταναλωτικών αγαθών στις αμερικανικές αγορές—ώστε να εξουδετερώσει την πίεση. Το μήνυμα που εξέπεμψε η Μπουσάν ήταν πως ο συσχετισμός έχει αρχίσει να μεταβάλλεται υπέρ της Κίνας και οι ΗΠΑ θα πρέπει να βρουν τρόπους να το αντιμετωπίσουν.
Στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης αποτυπώνεται καθαρά η διάσταση δύο αντιλήψεων. Το αμερικανικό μοντέλο, καθοδηγούμενο από tech γίγαντες, ποντάρει σε μεγάλες, κλειστού τύπου, ιδιόκτητες πλατφόρμες με πληρωμή, μεγιστοποιώντας τις επενδύσεις και επιβάλλοντας ελέγχους εξαγωγών, προηγμένων μικροκυκλωμάτων και λογισμικού προς την Κίνα. Η δέσμευση για «πάση θυσία» ηγετική θέση των ΗΠΑ, είναι ρητή. Αντιστρόφως, η Κίνα επενδύει μεν σημαντικά, αλλά υποπολλαπλάσια, και προτάσσει μια αρχιτεκτονική ανοιχτών, δωρεάν μοντέλων με στόχο τη ραγδαία διάχυση της τεχνολογίας—μια προσέγγιση ελκυστική στον Παγκόσμιο Νότο αλλά και σε τμήματα του Βορρά. Το παράδειγμα χρήσης κινεζικών μοντέλων από αμερικανικές εταιρείες, υποδηλώνει πρακτική υιοθέτηση αυτής της στρατηγικής. Ορισμένοι Αμερικανοί αναλυτές προειδοποιούν ότι η εμμονή σε κλειστά, υπερδιογκωμένα μοντέλα μπορεί να αποδειχθεί στρατηγικό σφάλμα, ειδικά εάν τα κινεζικά ανοιχτά μοντέλα, φθηνότερα κατά τάξη μεγέθους, συμπιέσουν τις αποτιμήσεις της αμερικανικής αγοράς ΑΙ.
Ταυτόχρονα, η ίδια η αμερικανική καινοτομία στηρίζεται δυσανάλογα σε Ασιάτες επιστήμονες, πρωτίστως Κινέζους και δευτερευόντως Ινδούς. Η ομάδα των 11 ερευνητών της Meta που στοχεύει σε συστήματα ισάξια ή ανώτερα του ανθρώπινου εγκεφάλου απαρτίζεται αποκλειστικά από μετανάστες, εκ των οποίων επτά Κινέζοι. Εάν οι πολιτικές αποτροπής και περιορισμού παραμείνουν ή ενταθούν, η Σίλικον Βάλεϊ κινδυνεύει να διαβρώσει το ίδιο της το ανθρώπινο κεφάλαιο, με ορατές ήδη τάσεις επιστροφής κορυφαίων ερευνητών στις πατρίδες τους. Αν χειροτερεύσει επιπλέον το περιβάλλον για τους Ινδούς επιστήμονες, οι επιπτώσεις θα πολλαπλασιαστούν.
Μια λιγότερο προβεβλημένη αλλά αποκαλυπτική πτυχή είναι η ενεργειακή εξάρτηση της αμερικανικής υποδομής ΑΙ. Με την εκρηκτική ανάπτυξη των data centers και την προοπτική να απαιτούν έως και το ένα πέμπτο της αμερικανικής ηλεκτροπαραγωγής ως το 2030, οι ΗΠΑ στρέφονται μαζικά σε κινεζικούς προμηθευτές για κρίσιμα υποσυστήματα (αποθήκευση, μετατροπείς, μετασχηματιστές). Ο λόγος δεν είναι ιδεολογικός αλλά λειτουργικός: ταχύτερες παραδόσεις, αξιοπιστία, χαμηλότερο κόστος. Πρόκειται για παράδοξο μιας επιδιωκόμενης στρατηγικής «αποσύνδεσης», η οποία στην πράξη ανατροφοδοτεί εξαρτήσεις στον πιο νευραλγικό τεχνολογικό τομέα.
Στο πεδίο της κλιματικής κρίσης, η αντίστιξη είναι εμφανής. Στις ΗΠΑ, η ομοσπονδιακή διοίκηση υπό τον Τραμπ εμμένει σε άρνηση του προβλήματος, εμποδίζοντας επενδύσεις και αποστασιοποιούμενη από διεθνείς δεσμεύσεις, με χαρακτηριστική την απουσία από την COP30 και την απόσυρση από τη Σύμβαση-Πλαίσιο για τη Κλιματική Αλλαγή του ΟΗΕ. Πολιτείες υπό Δημοκρατική ηγεσία επιχειρούν αντισταθμιστικά βήματα, αλλά κόντρα σε διοικητικά εμπόδια. Αντιθέτως, η Κίνα έχει καταστεί ο μακράν μεγαλύτερος επενδυτής στις καθαρές τεχνολογίες—συχνά ισόποσα με τον υπόλοιπο κόσμο αθροιστικά—και τεχνολογικός ηγέτης σε ηλεκτρικά οχήματα, ανεμογεννήτριες, φωτοβολταϊκά και συσσωρευτές μεγάλης κλίμακας. Τα προϊόντα της κερδίζουν μερίδια στις παγκόσμιες αγορές παρά τα εμπόδια που υψώνουν οι ΗΠΑ και εν μέρει, η ΕΕ. Θεωρείται ότι χωρίς τις κινεζικές τεχνολογίες, ουσιαστική αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης είναι ανέφικτη. Οι στόχοι των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα επιτεύχθηκαν για το 2025 και ο χρονικός ορίζοντας για μηδενικές εκπομπές, ενδέχεται να φθάσει πολύ πριν το 2060, το χρονικό ορόσημο για τη Κίνα. Αν οι ΗΠΑ συνεχίσουν την ίδια πολιτική, τότε κινδυνεύουν να παραδώσουν την ηγεσία του ενεργειακού μέλλοντος στην Κίνα.
Στα κρυπτονομίσματα και τα stablecoins, οι αντιλήψεις αποκλίνουν τόσο ως προς την οικονομική ουσία όσο και ως προς τη ρύθμιση. Τα κρυπτονομίσματα, ως συστήματα χωρίς κεντρική αρχή και χωρίς εγγενή ταμειακή ροή, τροφοδοτούνται από προσδοκίες και δημιουργούν ρωγμές στην καταπολέμηση του «μαύρου» χρήματος. Τα stablecoins υπόσχονται σταθερότητα, αλλά ενέχουν ουσιώδεις κινδύνους. Η αμερικανική πολιτική—με δηλώσεις περί ενίσχυσης της παγκόσμιας ηγεμονίας του δολαρίου μέσω stablecoins και με πρωτοβουλίες της οικογένειας Τραμπ στον χώρο—κινείται προς εκτεταμένη ιδιωτικοποίηση και απελευθέρωση του χρήματος. Η Κίνα ακολουθεί μια αντίθετη στρατηγική: δημόσιο ψηφιακό γουάν, αυστηρή απαγόρευση διαπραγμάτευσης και χρήσης κρυπτονομισμάτων στην αγορά, και περιορισμό της κερδοσκοπίας—μια έμφαση στη νομισματική σταθερότητα και κρατική κυριαρχία επί της χρηματοπιστωτικής σφαίρας.
Στο διεθνές θεσμικό πεδίο, η Κίνα αξιοποιεί το κενό που αφήνει η αμερικανική αποχή από πολυμερή φόρα, όπως οι G20 και το COP30. Προβάλλεται ως υπέρμαχος της πολυπολικότητας, της διεθνούς συνεργασίας και περιβαλλοντικών συμφωνιών, κερδίζοντας κεφάλαιο εμπιστοσύνης στον Παγκόσμιο Νότο. Η κίνηση κατάργησης όλων των δασμών για τα αφρικανικά προϊόντα, σε αντιπαραβολή με την αμερικανική αναστολή βοήθειας, ενισχύει την εικόνα παρόχου διεθνών δημοσίων αγαθών.
Παρά τους σκληρούς αμερικανικούς δασμούς, οι κινεζικές εξαγωγές αναπροσανατολίστηκαν επιτυχώς: μειώθηκαν προς τις ΗΠΑ, αλλά αυξήθηκαν προς το ASEAN και την ΕΕ, οδηγώντας σε ιστορικό ρεκόρ εμπορικού πλεονάσματος το 11μηνο του 2025, με συνεχιζόμενη δυναμική για το 2026. Εδώ όμως αναδύεται ένα βαθύτερο στρατηγικό ζήτημα, που αγγίζει τη θεωρία του συγκριτικού πλεονεκτήματος. Η Κίνα κινείται να καλύψει ενδογενώς όλο και περισσότερες κατηγορίες όπου σήμερα εμφανίζει έλλειμμα—ημιαγωγούς, λογισμικό, εμπορικά αεροσκάφη, προηγμένα μηχανήματα—με προοπτική, σε όχι μακρινό ορίζοντα, αυτοδύναμης παραγωγής σχεδόν «των πάντων». Σε μια τέτοια κατάσταση, τί εισάγεται ώστε να ισορροπήσει το εμπορικό σύστημα; Η θεωρητική δυνατότητα του παγκόσμιου εμπορίου να μην υφίσταται για τη Κίνα, εάν η μεγαλύτερη βιομηχανική δύναμη δεν χρειάζεται εισαγωγές, φωτίζει ένα μακροοικονομικό αδιέξοδο.
Οι διέξοδοι που διαγράφονται είναι πολλαπλές αλλά απαιτητικές: ενίσχυση της εγχώριας ζήτησης στην Κίνα (πεδίο όπου υπολείπεται), αναβάθμιση της ανταγωνιστικότητας μπλοκ όπως η ΕΕ, για νέα πηγή προστιθέμενης αξίας (όπως έπραξαν οι ΗΠΑ με την τεχνολογία), αύξηση εισαγωγών ημιέτοιμων προϊόντων από γειτονικές χώρες, σταθερή ανάγκη εισαγωγής πρώτων υλών παρά την ανακύκλωση, επέκταση άμεσων ξένων επενδύσεων και ανατίμηση του γουάν. Ταυτόχρονα, τα ολοένα διογκούμενα κινεζικά πλεονάσματα καθίστανται «ανυπόφορα» για τους εμπορικούς εταίρους, πυροδοτώντας τάσεις προστατευτισμού. Συνεπώς, απαιτείται κι από κινεζικής πλευράς επαναζύγιση: μεγαλύτερη κατανάλωση, επενδύσεις στο εξωτερικό που υποκαθιστούν τοπική παραγωγή, στοχευμένες εισαγωγές και ισχυρότερο νόμισμα.
Στο ευρύτερο συμπέρασμα, το κινεζικό μοντέλο εμφανίζεται σήμερα πιο συμβατό με τις παγκόσμιες προσδοκίες για περιβάλλον, τεχνολογική διάχυση και ένα πιο ισότιμο διεθνές σύστημα, ενώ οι ΗΠΑ, όπως παρουσιάζονται υπό την τρέχουσα πολιτική ηγεσία, δίνουν προτεραιότητα σε στενά εθνικά συμφέροντα με περιορισμένη μέριμνα για τις διεθνείς παρενέργειες. Το αποτέλεσμα, παραδόξως, είναι ότι οι ίδιες οι αμερικανικές επιλογές επιταχύνουν τη διείσδυση της Κίνας στον αναπτυσσόμενο κόσμο και διαβρώνουν συνολικά τη δυτική συνοχή.
Αυτό δεν συνεπάγεται πως το κινεζικό υπόδειγμα στερείται αδυναμιών. Υψηλή ανεργία νέων, αναιμική εσωτερική κατανάλωση, εξαγωγική υπερεξάρτηση που προκαλεί διεθνή τριβή, καθώς και υψηλή μόχλευση δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, συνθέτουν ένα πλέγμα κινδύνων. Παρ’ όλα αυτά, το 2025 υπήρξε ιδιαίτερα ευνοϊκό για την Κίνα, με τους προπομπούς του 2026 να παραμένουν θετικοί. Ειδικά στο μέτωπο της καινοτομίας, παρατηρείται μια συνεχιζόμενη έκρηξη σε πολλούς κλάδους, ένα φαινόμενο που αν συνεχιστεί, θα εδραιώσει περαιτέρω την τεχνοβιομηχανική της πρωτοκαθεδρία.
Συνολικά, οι ΗΠΑ και η Κίνα χαράσσουν δύο ανταγωνιστικές οδούς: μια αμερικανική προσέγγιση κλειστών τεχνολογιών, νομισματικής απορρύθμισης και μονομερούς γεωπολιτικής, και μια κινεζική στρατηγική ανοιχτής διάχυσης τεχνολογίας, κρατικού συντονισμού σε κρίσιμες αγορές και ενεργητικού πολυμερισμού. Η παγκόσμια ισορροπία θα κριθεί από το αν η Κίνα θα καταφέρει να διορθώσει τις εσωτερικές της ασυμμετρίες χωρίς να καταπνίξει την ανάπτυξη και από το αν οι ΗΠΑ, θα μετατοπιστούν από την περιχαράκωση-από την στρατηγική σύμπτυξη που υλοποιεί ο Ντόναλντ Τραμπ- σε ένα μοντέλο που συνομιλεί ουσιαστικά με τις συλλογικές προκλήσεις της εποχής. Μέχρι τότε, η πυξίδα δείχνει μια αργή, αλλά σταθερή μετατόπιση βάρους προς Ανατολάς.
