Στο σύγχρονο γεωπολιτικό περιβάλλον, η διεθνής τάξη που βασίζεται σε κανόνες υφίσταται πιέσεις. Η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), βρίσκεται στο στόχαστρο μιας νέας κατηγορίας δρώντων: των μεσαίων αναθεωρητικών δυνάμεων. Χώρες όπως η Τουρκία και το Ιράν δεν περιορίζονται πλέον σε ρητορικές αμφισβητήσεις, αλλά εντείνουν τη χρήση του «Lawfare» (Νομικού Πολέμου), εντάσσοντας τις μονομερείς διεκδικήσεις τους στην εσωτερική τους έννομη τάξη.
Η πρόσφατη νομοθετική κινητικότητα στην Άγκυρα και την Τεχεράνη (Μάιος 2026) αποκαλύπτει μια ομοιότητα στρατηγικής λογικής. Και οι δύο χώρες επιχειρούν να επιβάλουν νέες ισορροπίες χρησιμοποιώντας τα εθνικά τους κοινοβούλια.
Το Ιράν, μέσω της Majilis, προωθεί ένα σχέδιο για τη διαχείριση των Στενών του Ορμούζ που προβλέπει την επιβολή τελών διέλευσης και τον έλεγχο της ναυσιπλοΐας, παραβιάζοντας το καθεστώς της «ελεύθερης διέλευσης». Αυτή η κίνηση του Ιράν είναι μια απάντηση στην επίθεση που δέχτηκε από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ και η εφαρμογή της ή όχι, εξαρτάται από τις εξελίξεις στον πόλεμο.
Παράλληλα, η Τουρκία προχωρά στην ενσωμάτωση των ορίων της υφαλοκρηπίδας της και της «Γαλάζιας Πατρίδας» στο εσωτερικό της δίκαιο, αγνοώντας τα δικαιώματα των νησιών που προβλέπει η UNCLOS.
Και οι δύο χώρες δεν έχουν επικυρώσει την UNCLOS, γεγονός που τους επιτρέπει να υποστηρίζουν ότι δεν δεσμεύονται από αυτήν, ενώ ταυτόχρονα επικαλούνται «γενικές αρχές ευθυδικίας» μόνο όταν αυτές εξυπηρετούν τα συμφέροντα τους. Επιδιώκουν να μετατρέψουν διεθνή στενά ή θαλάσσιες περιοχές σε ζώνες εσωτερικής δικαιοδοσίας, ελέγχοντας τις γεωπολιτικές ισορροπίες, τη ροή ενέργειας και το εμπόριο.
Η συμπεριφορά αυτή δεν είναι μεμονωμένη, αλλά μέρος μιας ευρύτερης παγκόσμιας τάσης όπου μεσαίες και μεγάλες δυνάμεις αμφισβητούν την κυριαρχία του «δυτικού» διεθνούς δικαίου.
Η Κίνα, αν και δεν είναι μεσαία δύναμη, αποτελεί έναν από τους εμπνευστές αυτής της στρατηγικής-γιατί η Τουρκία έχει ξεκινήσει τον πόλεμο στη Γκρίζα ζώνη στη Κύπρο και στο Αιγαίο, πριν από 50 χρόνια. Μέσω του «Νόμου για την Ακτοφυλακή», η Κίνα νομιμοποιεί εσωτερικά τη χρήση βίας σε ύδατα που η UNCLOS αναγνωρίζει ως ΑΟΖ άλλων κρατών, δημιουργώντας ένα προηγούμενο που οι μεσαίες επιλεκτικά αναθεωρητικές δυνάμεις μελετούν στενά.
Η Ινδονησία ως αρχιπελαγικό κράτος, χρησιμοποιεί εσωτερικούς κανονισμούς για να περιορίσει τη διέλευση ξένων πολεμικών πλοίων, προσπαθώντας να επιβάλει αυστηρότερους κανόνες από αυτούς που προβλέπει η διεθνής σύμβαση.
Η Ινδία διατηρεί μια στάση «επιλεκτικής συμμόρφωσης», θεσπίζοντας εσωτερικές διατάξεις που απαιτούν προηγούμενη άδεια για στρατιωτικές ασκήσεις στην ΑΟΖ της, μια θέση που δεν αναγνωρίζεται από την UNCLOS, η οποία επιτρέπει τη στρατιωτική χρήση της ΑΟΖ από τρίτα κράτη.
Σε ότι αφορά την Αίγυπτο, η πρόσφατη μονομερής οριοθέτηση των δυτικών θαλασσίων συνόρων της (με προεδρικό διάταγμα) αποτελεί παράδειγμα χρήσης του εσωτερικού δικαίου για την κατοχύρωση δικαιωμάτων σε περιοχές που συνορεύουν με τη Λιβύη, προλαμβάνοντας διεκδικήσεις άλλων δρώντων στην περιοχή
Οι μεσαίες δυνάμεις επιδιώκουν τη «στρατηγική αυτονομία». Θεωρούν ότι το διεθνές δίκαιο είναι ένα εργαλείο των παλαιών μεγάλων δυνάμεων για να περιορίσουν την άνοδο των νέων περιφερειακών ηγεμόνων. Έτσι, το Lawfare στην Γκρίζα Ζώνη γίνεται το μέσο για να επανασχεδιαστεί ο χάρτης χωρίς τη χρήση πυραύλων, αλλά με τη χρήση άρθρων και παραγράφων.
Ενώ η Τουρκία ακολουθεί την παγκόσμια τάση, η δική της προσπάθεια έχει μοναδικά χαρακτηριστικά που την καθιστούν ιδιαίτερα επικίνδυνη για την περιφερειακή σταθερότητα.
Πρώτον, η τουρκική κίνηση είναι μια άμεση απάντηση στην ενίσχυση των σχέσεων του άξονα Ελλάδα-Κύπρος-Ισραήλ. Η Άγκυρα αισθάνεται ότι η συνεργασία αυτή, υποστηριζόμενη από την UNCLOS, την «κλειδώνει» στις ακτές της. Η νομοθέτηση της υφαλοκρηπίδας της είναι μια προσπάθεια να ακυρώσει στην πράξη το East Med Gas Forum και τις οριοθετήσεις των γειτόνων της, παρουσιάζοντας τις δικές της διεκδικήσεις ως «νόμο του κράτους» που οι ένοπλες δυνάμεις της είναι υποχρεωμένες να υπερασπιστούν.
Δεύτερον, η Τουρκία εφαρμόζει το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας» όχι μόνο ως διεκδίκηση, αλλά ως ταυτότητα. Η ενσωμάτωση αυτών των ορίων στην εσωτερική έννομη τάξη καθιστά την υποχώρηση πολιτικά αδύνατη για οποιαδήποτε μελλοντική τουρκική κυβέρνηση, καθώς θα σήμαινε παραβίαση του ίδιου του νόμου του κράτους.
Τρίτον, η Τουρκία χρησιμοποιεί το δόγμα του “Persistent Objector” (μόνιμος αντιρρησίας) με συνέπεια. Αρνούμενη σταθερά την UNCLOS και θεσπίζοντας δικούς της νόμους, επιχειρεί να εξαιρεθεί από τη δημιουργία νέου εθιμικού δικαίου, ελπίζοντας ότι σε μια μελλοντική διαπραγμάτευση, η δική της εσωτερική νομοθεσία θα έχει το ίδιο ειδικό βάρος με τις διεθνείς συνθήκες.
Ο «Νομικός Πόλεμος» στην Γκρίζα Ζώνη αποτελεί την πιο εξελιγμένη μορφή του σύγχρονου αναθεωρητισμού και λειτουργεί με τους εξής τρόπους:
Νομιμοποίηση της Επεκτατικότητας: Η αναθεωρητική δύναμη «ντύνει» τις διεκδικήσεις της με νομικούς όρους. Η Τουρκία, για παράδειγμα, δεν λέει απλώς «θέλω το Αιγαίο», αλλά θεσπίζει νόμους για την υφαλοκρηπίδα, δημιουργώντας μια επίφαση νομιμότητας.
Πρόκληση Σύγχυσης και Παράλυσης: Χρησιμοποιώντας εσκεμμένα ασαφείς ή αντικρουόμενες νομικές ερμηνείες (π.χ. αμφισβήτηση της αποστρατιωτικοποίησης των νησιών σε συνάρτηση με την κυριαρχία), ο επιτιθέμενος αναγκάζει τον αμυνόμενο σε μια διαρκή νομική και διπλωματική άμυνα, σπαταλώντας πόρους και πολιτικό κεφάλαιο.
Δημιουργία Τετελεσμένων (Fait Accompli): Μέσω εσωτερικών κανονισμών ή χαρτών που κατατίθενται σε διεθνείς οργανισμούς, η αναθεωρητική δύναμη προσπαθεί να μετατρέψει μια αυθαιρεσία σε «κανονικότητα». Αν η διεθνής κοινότητα δεν αντιδράσει άμεσα, το νέο αυτό «δίκαιο» αρχίζει να παγιώνεται.
Ο Νομικός Πόλεμος χρησιμοποιείται για να παρεμποδίσει νόμιμες ενέργειες (π.χ. έρευνες για υδρογονάνθρακες) παρουσιάζοντάς τις ως «παράνομες» βάσει της νέας εσωτερικής νομοθεσίας της αναθεωρητικής δύναμης.
Στην ουσία, ο Νομικός πόλεμος είναι το εργαλείο που μετατρέπει τη γεωπολιτική πίεση σε έννομη τάξη, καθιστώντας την αντιμετώπιση του εξαιρετικά δύσκολη, καθώς η απάντηση απαιτεί έναν συνδυασμό νομικής επιστήμης, διπλωματίας και στρατιωτικής αποτροπής.
Η Τουρκία και οι άλλες μεσαίες δυνάμεις δεν επιδιώκουν απλώς να κερδίσουν μια διαφορά, αλλά επιδιώκουν να αλλάξουν το παράδειγμα της διεθνούς νομιμότητας.
Αν ο επιλεκτικός αναθεωρητισμός κάποιων μεσαίων δυνάμεων και όχι μόνο επικρατήσει, η θάλασσα θα πάψει να είναι ένας χώρος συνεργασίας και θα μετατραπεί σε ένα μωσαϊκό συγκρουόμενων εθνικών νόμων, όπου ο ισχυρότερος θα ορίζει το δικό του «δίκαιο».
